Тутэйшы

Міра ЛУКША

Калі Янка быў малы, ён не ведаў, што чалавек можа быць праблемай для самога слова.

У іхняй вёсцы ў ваколіцах Белавежжа людзі гаварылі па-просту. Па-свойму. Па-нашаму.

— Куды ідзеш?

— У пушчу.

— Хто ты?

— Наш.

Ніхто не пытаўся далей. У школе настаўніца казала:

— Вы палякі праваслаўнага веравызнання.

Дома бабуля ўсміхалася:

— Не выдумляй. Мы свае.

У Беластоку студэнты пыталіся:

— Ты беларус?

— Не ведаю.

— Украінец?

— Не.

— Значыць паляк.

— Таўжэ ж.

І кожны адказ адразаў ад яго нешта маленькае.

Ён пачаў чытаць кнігі. Адны казалі, што падляшскія беларусы павінны трымацца беларускай ідэнтычнасці. Другія сцвярджалі, што тут ёсць асобная падляшская тоеснасць. Трэція паўтаралі, што ўсе гэтыя падзелы ўжо не маюць значэння. На самім Падляшшы людзі нярэдка называлі сябе проста «тутэйшымі», не адмаўляючы пры гэтым розных каранёў.

Янка адклаў кнігі.

Яму не хацелася быць ні тэмай дыскусіі, ні доказам чыёйсьці рацыі.

Ён хацеў прачынацца ад звону царкоўных званоў, ведаць пах скошанага сена, слухаць, як бусел стукае дзюбай па коміне, і гаварыць так, як гаварыў бацька.

Аднойчы да іх у вёску прыехалі журналісты.

— Вы беларус?

Янка задумаўся.

— Я тутэйшы.

Журналіст расчаравана ўздыхнуў.

— Гэта не нацыянальнасць.

— А я і не казаў, што (...)