Пад вадасцёкавую трубу?

Міраслаў ГРЫКА

Ад старажытнасці да сучаснасці чалавечы від жыве ў «цікавыя часы». Здавалася б, яны вызначаліся выключна мінулым, але... Не пашанцавала! Мы, жывучы сёння, таксама можам горка перажыць «цікавыя часы», якія разумеюцца як доўгі, часта шматвяковы перыяд блытаніны і цывілізацыйнага рэгрэсу, у тым ліку страты пісьмовай культуры і, нарэшце, шырокамаштабнай смерці і пажару. Не абавязкова сёння, але, безумоўна, кожны дзень... Крах цывілізацый, імперый і дзяржаў не з’яўляецца чымсьці новым у гісторыі чалавецтва. Даследчыкі ў розных галінах (не толькі гісторыі ці археалогіі) сапраўды даследавалі крах цывілізацыі як паўтаральную гістарычную з’яву толькі з 1970-х і 1980-х гадоў, калі глабальны парадак таго часу пачаў дэманстраваць усё большую нестабільнасць. З таго часу было сфармулявана шмат тэорый краху. Тым часам глабальная нестабільнасць, пасля кароткага зацішша ў першым дзесяцігоддзі XXI стагоддзя, зноў пачала ўздымацца. Як аказалася, веданне магчымых прычын сістэмнага падзення — гэта адно, а прафілактычныя дзеянні — зусім іншае. Якая застарэлая праўда! Тым не менш, я веру, што больш глыбокі погляд на мінулае нарэшце адкрые нам вочы на будучыню. Яна такая ж рэальная, як і сучаснасць. Як і мінулае. На жаль, мы ставімся да яе як да невядомай зямлі. Terra incognita. Вялізная і цалкам недаследаваная прастора па за межамі чалавечага пазнання, прысутнасць якой мы альбо ігнаруем, альбо акрэсліваем межамі. Па сутнасці, гэта (...)