Што мы адкажам сабе пасля дыктатуры?

Міраслаў МІКУЛЕВІЧ

У беларускай публічнай дыскусіі прынята лічыць аўтарытарны рэжым галоўнай крыніцай усіх нацыянальных бед і прычынай цяперашняй сітуацыі. Усё зводзіцца да банальнай і часам дзіўнай думкі, што дэмантаж адной канкрэтнай фігуры аўтаматычна вырашыць усе праблемы. Але вось тут і крыецца памылка. Дыктатура — гэта не прычына, а вынік. Той самы прадукт, які нараджаецца з грамадзянскай пасіўнасці, апатыі і свядомага сыходу мільёнаў ад зацікаўленасці справамі краіны. Дыктатура проста займае гэтую пустэчу.

У канцы 1980-х адкрылася „акно магчымасцей”, дзе розныя людзі пачалі рэалізоўваць свае таленты. Мноства людзей пачалі займацца бізнесам, а хтосьці знайшоў сябе ў палітыцы. Так, напрыклад, першы прэзідэнт праявіў каласальны талент палітычнага папулізму і мабілізацыі грамадства. Аднак гэты талент апынуўся цалкам пад кантролем савецкай інерцыі. У сістэме каштоўнасцей савецкага чалавека, вяршыняй маштабу і прызнання была пасада Генеральнага сакратара ЦК КПСС. Далей толькі чырвонае пахаванне.

Калі чалавек атрымаў вышэйшую пасаду ў суверэннай краіне, яе межы апынуліся для яго цеснымі. Замест хваравітага, але ўсведамлення таго, што СССР больш няма, але пры гэтым адкрываецца ўсё тое ж „акно магчымасцей”, кіраваны савецкім вектарам цягнуў краіну назад у патэрналісцкае мінулае, марнуючы як уласны патэнцыял, так і патэнцыял усяго народа.

Задайцеся пытаннем: „чаму ў краінах з устойлівымі (...)