Без кульмінацыі

Міраслаў ГРЫКА

Дзяржаву трэба пастаянна карміць, каб яна была сытай і задаволенай. Гэты корм — падаткі. Тэарэтычна, калі дзяржава задаволеная, яе грамадзяне таксама павінны быць рады. На практыцы ўсё па-рознаму. Звычайна абодва бакі незадаволеныя станам рэчаў. Паводле аднаго меркавання, зборы-падаткі занадта высокія, паводле другога — занадта нізкія. У прынцыпе, абодва бакі маюць рацыю. Гэтая ўнутраная супярэчнасць вырашаецца толькі адным: дзяржава без сваіх грамадзян і грамадзяне без дзяржавы не могуць існаваць. Таму яны павінны неяк адзін аднаго цярпець. Так што ёсць тое, што ёсць, часам горш, часам лепш. У рэшце рэшт, усё трымаецца на пастаянным балансе паміж размеркаваннем збораў і іх пераразмеркаваннем. Калі нешта ламаецца, абодва бакі пакутуюць разам. На жаль, кожная падатковая сістэма, нават самая справядлівая, абцяжарана фундаментальным недахопам. Таму што, калі нешта пераліваецца, і не мае значэння, ці з меншых сасудаў у большыя, ці наадварот, заўсёды трохі выліваецца. Пытанне: наколькі мала? Але так ужо ёсць, таму няма патрэбы біць трывогу. Важна, каб страты ў пераведзеных сродках былі як мага меншымі. І ў гэтым, бадай, і заключаецца галоўная роля моцнай і эфектыўнай дзяржавы — максімальна ўзмацніць сістэму размеркавання і пераразмеркавання. Чым менш увагі яна надае гэтаму, тым больш губляе прэстыж і павагу з боку сваіх грамадзян. Пагарда да дзяржавы праяўляецца ў шырокім прызнанні падатковых махінацый. Але не толькі (...)