Пірацкая экспедыцыя ў Капенгаген, каб вярнуць крыж Сафіі Валадараўны

Міхал ІВАНЮК

Марыя Грыц — адна з тых папулярызатараў беларускага гістарычнага, культурнага і поп-культурнага мастацтва, якая хоча наблізіць да нас невядомую ці забытую частку нашай традыцыі і паказаць, што яна можа быць адчувальнай і неабавязкова павінна быць проста гістарычным фактам у кнізе, але і прадметам, пра які можна расказваць цікавыя гісторыі, ці нават дакрануцца і адчуць гісторыю Беларусі праз яе прызму ў руках, і спалучыць усё гэта з добрай весялосцю і сучаснай поп-культурай.

Крыж Еўфрасінні Полацкай мае статус нацыянальнай беларускай рэліквіі. Гэта бясцэнны помнік візантыйскага мастацтва і нацыянальны сімвал Беларусі. Ён быў замоўлены ў 1161 годзе святой Еўфрасінняй Полацкай як рэліквіярый для Полацкага манастыра Праабражэння Гасподняга і выраблены майстрам-ювелірам Лазарам Богшам, які атрымаў адукацыю ў Канстанцінопалі. Сёння, як мы добра ведаем, мы можам любавацца толькі яго копіяй, бо арыгінал таямнічым чынам знік падчас Другой сусветнай вайны ў 1941 годзе, хутчэй за ўсё, вывезены ў СССР або разрабаваны нямецкімі войскамі. Але гэта не адзіны крыж з сімвалічным і гістарычным значэннем у беларускай культуры, якім можна захапляцца ў Еўропе. У выпадку з крыжам каралевы Сафіі Валадараўны, таксама вядомым як Крыж Мінскі або Полацкі, мы можам убачыць арыгінал, які захаваўся да нашых дзён і выстаўлены ў Нацыянальным музеі ў Капенгагене. У Беларусі каралева (...)