Міфы і захапленні

Міраслаў ГРЫКА

Падляшша, нягледзячы на пэўную моду на «Падляшша», даўно страціла сваю прыроджаную сілу. Спачатку яно дало свету лепшае — сваіх нашчадкаў. Сёння яны вяртаюцца на свае пакінутыя радзімы ў другім ці трэцім пакаленні, пакрытыя шнарамі сучаснасці, знясіленыя гарадскім жыццём і тым больш тужачы па страчаным ідылічным адчуванні. Дык што ж такое гэтае адчуванне? Здаецца, гэта проста міф, які, як і кожны міф, утрымлівае высахлыя зерні праўды. І нават гэта асобныя артэфакты, пазбаўленыя цэласнага кантэксту, такія як знакамітая адкрытасць і прыязнасць Падляшша. Калі яны захаваліся як культурныя рысы, то хутчэй за ўсё ў выглядзе асобных рэфлексаў, хоць яны, безумоўна, упісваюцца ў падляшскі рэпертуар. Калі хто ў іх верыць, няхай верыць.

Падляшша — гэта ўжо не тое Падляшша, якое калісьці ўпрыгожвала шахматная дошка палёў, разнастайнасць прыроды і яе чалавечыя дары: межы паміж мясцовым і чужым, знаёмым і чужым, а за імі — мноства дыялектаў, розныя рэлігіі, звычаі, культурныя абрады і шматлікія сельскія міфалогіі; гэта ўжо не напаўдзікія лясы і рэкі, убудаваныя ў натуральныя лугі і балоты; гэта ўжо не тубыльцы, застылыя ў часе, як мушкі ў кавалках бурштыну. Сённяшняе Падляшша паддалося монакультуралізму сучаснай цывілізацыі, у якой глабальны алгарытм падабенства дамінуе над мовай слоў і вобразаў. І было б дзіўна, калі б было інакш. Амаль усё чалавецтва цяпер камунікуе з дапамогай аднолькавых інструментаў: смартфонаў, (...)