Галовы і галоўкі

Міраслаў ГРЫКА

Чалавечы чэрап паступова памяншаецца на працягу 50 000 гадоў, што можа здацца дзіўным, калі параўноўваць дасягненні людзей таго часу і сёння — крэмень, замаскіраваны пад сякеру, супраць інтэрнэту. Тым не менш, гэта факт. Статыстычна ён паменшыўся на 20 працэнтаў, а паводле іншых ацэнак, да 30 працэнтаў. Але мы гаворым пра статыстыку. Колькасць людзей з вялікімі галовамі ўсё яшчэ значная, як і сярэднія галовы, толькі крыху меншыя за чэрап неандэртальца. Аднак неандэрталец, мозг якога на 15 працэнтаў большы, чым у сярэдняга Homo sapiens, верагодна, быў забіты 40 000 гадоў таму малагаловым Homo sapiens. Гэта, здаецца, вызначае эвалюцыйную тэндэнцыю сучасных людзей. З пакалення ў пакаленне наш мозг памяншаецца. Хоць гэта не фундаментальна і не экспанентна. Побач з малымі мазгамі ўсё яшчэ існуюць вялікія. Напрыклад, Іван Тургенеў, рускі пісьменнік ХІХ стагоддзя, валодаў мозгам, які важыў значна больш за 3 кілаграмы. Яго сучаснік і не менш вядомы французскі пісьменнік Анатоль Франс мог змясціць у сваёй стройнай галаве толькі каля 850 грамаў. Розніца ў вазе каласальная, але ў канчатковым выніку яна не ўплывае на інтэлект абодвух мастакоў. Абодва былі літаратурнымі геніямі. Мая асабістая гіпотэза спрабуе вырашыць гэтую загадку, згодна з якой працэсы мыслення, якія адбываюцца ў маленькім мозгу, працякаюць адпаведна хутчэй і больш эфектыўна, чым у вялікім мозгу. Адзінае пытанне — гэта канчатковая якасць гэтых працэсаў. Вялікі (...)